"Gióng" của Nguyễn Sáng

Nguyễn Sáng có vẽ Gióng, không nhiều, và lâu nay cũng chưa xác định được một cách chắc chắn địa chỉ của bất cứ một bức tranh nào về đề tài này của ông, ngoài sự hiện diện của chúng trên nền của một số tác phẩm khác.

Đề tài “Thánh Gióng", thực ra, đã xuất hiện từ một ghi chép hình hai con ngựa đối đầu nhau ở đình, nhưng không phải của Nguyễn Sáng mà là của Nguyễn Tư Nghiêm.

Những bức tranh “Gióng” sớm nhất của Nguyễn Sáng được ghi lại có niên đại 1962, bằng cả chất liệu sơn dầu và sơn mài, thậm chí có bức sơn mài được ông ghi đát "1962-1973” và nó chính là bức tranh được giới thiệu ở đây.

Nguyễn Sáng (1923-1988) - Gióng. 1962-1973. Sơn mài. 87x122cm. Sưu tập tư nhân.

Đối với các họa sĩ hiện đại, kể cả với Chagall, Picasso hay Matisse, các chủ đề thần thoại và tôn giáo đều luôn luôn là những thách thức. Nếu Nguyễn Tư Nghiêm đã xây dựng hình tượng Gióng trên cơ sở vận dụng các mô-típ trang trí cổ và thể hiện đề tài dựa trên nội dung căn bản của truyền thuyết (với hình nhân vật, ngựa và cây tre), thì ở Nguyễn Sáng lại là sự giản lược toàn bộ hình tượng vào một sơ đồ hình học, chỉ giữ lại tối thiểu các yếu tố có nghĩa, rút gọn nội dung độc tôn vào hình tượng một con ngựa đầy thần tính, uy nghi và lộng lẫy.

Nguyễn Sáng (1923-1988) - Gióng. 1972. Đĩa sơn mài. D30cm. Sưu tập Quang Phúc, Hà Nội.

Pablo Picasso (1881-1973) - Cú rơi của thần Icarus. 1958. Cung UNESCO, Paris.

Đây là một bước đi táo bạo của Nguyễn Sáng nhằm đến những mục tiêu cách tân nghệ thuật mới trên tinh thần dân tộc.

(Nguồn: Rút trong sách “Nguyễn Sáng”, Quang Việt, NXB Mỹ thuật 2017)